Tác Hại của Thực Phẩm Chức Năng: Những Rủi Ro Tiềm Ẩn Cần Biết

Thực phẩm chức năng (TPCN) và thực phẩm bảo vệ sức khỏe (TPBVSK) ngày càng phổ biến ở Việt Nam, với hơn 80% người dân từng sử dụng theo thống kê của Hiệp hội Thực phẩm chức năng Việt Nam (2021). Nhiều người dùng chúng để bổ sung dưỡng chất, tăng sức đề kháng trước áp lực công việc và ô nhiễm môi trường. Tuy nhiên, đằng sau sự tiện lợi này là những tác hại nghiêm trọng nếu sử dụng không đúng cách, từ tác dụng phụ nhẹ đến tổn thương nội tạng lâu dài. Bài viết này, dưới sự tham vấn của Bà Võ Ngọc Yến Nga – truyền nhân đời thứ 4 dòng họ Lương y Nguyễn Văn Thơm, chuyên gia Đông y tại Dược Bình Đông với hơn 20 năm kinh nghiệm điều trị các vấn đề về bổ dưỡng – sẽ phân tích chi tiết những rủi ro này, giúp bạn nhận diện và tránh xa những hậu quả không mong muốn.

1. Thực Phẩm Chức Năng Là Gì Và Tại Sao Có Tác Hại?

Để hiểu rõ tác hại của thực phẩm chức năng, trước tiên cần nắm bản chất của chúng. Theo khoản 23 Điều 2 Luật An toàn thực phẩm 2010, TPCN là thực phẩm hỗ trợ chức năng cơ thể, tạo sự thoải mái, tăng sức đề kháng và giảm nguy cơ bệnh tật, bao gồm thực phẩm bổ sung, TPBVSK và dinh dưỡng y học. TPBVSK, theo khoản 1 Điều 3 Nghị định 15/2018/NĐ-CP, chứa vitamin, khoáng chất, axit amin, probiotic hoặc chiết xuất tự nhiên, được bào chế dạng viên, bột, lỏng…

Mặc dù không phải thuốc chữa bệnh, TPCN thường bị lạm dụng như “thần dược”, dẫn đến rủi ro. Bà Võ Ngọc Yến Nga nhấn mạnh: “Từ góc nhìn Đông y, TPCN có thể hỗ trợ cân bằng âm dương, nhưng lạm dụng chính là ‘bổ quá thành hại’, làm rối loạn khí huyết và tổn thương tạng phủ như gan thận.” Những tác hại thường xuất phát từ sử dụng quá liều, thiếu tư vấn, hoặc sản phẩm kém chất lượng, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe tổng thể.

2. Những Rủi Ro Phổ Biến Khi Sử Dụng TPCN Không Đúng Cách

Việc sử dụng TPCN sai cách không chỉ làm mất hiệu quả mà còn gây ra nhiều vấn đề sức khỏe. Dựa trên kinh nghiệm lâm sàng tại Dược Bình Đông, Bà Nga thường gặp các trường hợp bệnh nhân gặp tác hại từ lạm dụng, như rối loạn chuyển hóa hoặc dị ứng. Dưới đây là những rủi ro chính mà người dùng cần cảnh giác:

• Lạm dụng lâu dài gây rối loạn chuyển hóa: Sử dụng liên tục mà không nghỉ ngơi khiến cơ thể tích tụ dưỡng chất thừa, ảnh hưởng đến gan, thận và hệ nội tiết.
• Quá liều dẫn đến ngộ độc vi chất: Vượt khuyến cáo gây mất cân bằng dinh dưỡng, mệt mỏi, suy giảm miễn dịch hoặc nghiêm trọng hơn là tổn thương cơ quan.
• Tự ý dùng thiếu hiểu biết: Sai mục đích, như dùng sản phẩm bổ sung cho người không thiếu hụt, dẫn đến tích tụ độc tố và phản ứng bất lợi.
• Mua phải hàng giả, kém chất lượng: Sản phẩm không rõ nguồn gốc chứa tạp chất, tăng nguy cơ nhiễm độc hoặc dị ứng nghiêm trọng.
• Tương tác với thuốc điều trị: Thành phần TPCN có thể làm giảm hiệu quả thuốc hoặc gây biến chứng, đặc biệt ở bệnh nhân mãn tính.
• Chứa tân dược ẩn: Một số sản phẩm pha trộn corticoid, kháng sinh để tạo hiệu quả nhanh, nhưng gây hại lâu dài cho hệ miễn dịch và nội tạng.

Những rủi ro này thường biểu hiện dần dần, khiến nhiều người chủ quan cho đến khi sức khỏe suy kiệt.

3. Các Tác Hại Cụ Thể Của Thực Phẩm Chức Năng

Khi lạm dụng hoặc dùng sai, TPCN gây ra những hậu quả trực tiếp đến cơ thể, từ triệu chứng nhẹ đến đe dọa tính mạng. Bà Võ Ngọc Yến Nga phân tích: “Đông y coi gan thận là gốc, nhưng TPCN sai cách chính là ‘đào bới gốc cây’, dẫn đến suy kiệt âm dương.” Dưới đây là phân tích chi tiết các tác hại phổ biến:

3.1. Tác Dụng Phụ Gây Khó Chịu Ngay Lập Tức

Nhiều thành phần trong TPCN có thể gây phản ứng khó chịu, đặc biệt với cơ địa nhạy cảm. Các triệu chứng thường gặp bao gồm:

• Buồn nôn, đau đầu, chóng mặt do dư thừa vitamin tan trong dầu như A, D, E.
• Phát ban da, ngứa ngáy từ chất bảo quản hoặc chiết xuất thực vật chưa tinh chế.
• Rối loạn giấc ngủ, tim đập nhanh nếu chứa chất kích thích ẩn.

Những tác dụng phụ này có thể xảy ra ngay sau liều đầu tiên và kéo dài nếu không dừng kịp thời.

3.2. Phản Ứng Dị Ứng Nguy Hiểm Đến Tính Mạng

Cơ thể có thể mẫn cảm với thành phần lạ, dẫn đến dị ứng từ nhẹ đến nặng. Bà Nga lưu ý: “Dị ứng là tín hiệu cảnh báo từ hệ miễn dịch, thường gặp ở người hen suyễn hoặc da mỏng.” Các biểu hiện cụ thể:

• Ngứa, nổi mề đay, mẩn đỏ lan rộng trên da.
• Phù nề mặt, môi, cổ họng gây khó thở và sưng phù.
• Sốc phản vệ – tình trạng khẩn cấp với tụt huyết áp, co thắt phế quản, cần cấp cứu ngay để tránh tử vong.

Trường hợp này đặc biệt nguy hiểm với trẻ em và người lớn tuổi.

3.3. Tương Tác Thuốc Gây Biến Chứng Nghiêm Trọng

Kết hợp TPCN với thuốc Tây có thể tạo tương tác bất lợi, làm thay đổi hiệu quả điều trị. Ví dụ:

• Vitamin K làm loãng tác dụng thuốc chống đông máu, tăng nguy cơ huyết khối.
• Chiết xuất thảo dược như nhân sâm gây tăng huyết áp khi dùng với thuốc tim mạch.
• Sắt hoặc canxi cản trở hấp thu kháng sinh, dẫn đến kháng thuốc.

Bà Nga cảnh báo: “Nhiều bệnh nhân tại Dược Bình Đông gặp biến chứng do không kiểm tra tương tác, đặc biệt với bệnh tiểu đường hoặc cao huyết áp.”

3.4. Tổn Thương Nội Tạng Và Hệ Thống Cơ Thể

Đây là tác hại lâu dài và nghiêm trọng nhất, khi cơ thể không xử lý kịp dưỡng chất thừa. Các vấn đề cụ thể:

• Ảnh hưởng đến gan: Gan – “nhà máy lọc thải” – bị quá tải, gây nóng gan, viêm hoặc xơ gan. Dư thừa vitamin A là thủ phạm phổ biến.
• Ảnh hưởng đến thận: Thận lọc máu liên tục để thải độc, dẫn đến sỏi thận, suy thận, tiểu đêm hoặc phù chân.
• Rối loạn tiêu hóa: Chất xơ, collagen thừa gây chướng bụng, đầy hơi, tiêu chảy hoặc táo bón kéo dài.
• Tổn hại hệ thần kinh: Dư thừa vitamin B6 gây tê bì tay chân, rối loạn nhận thức.
• Tăng nguy cơ ung thư: Tạp chất hóa học hoặc hormone tổng hợp không kiểm soát kích thích tế bào ung thư phát triển.

3.5. Rủi Ro Từ Sản Phẩm Giả Và Kém Chất Lượng

Thị trường TPCN đầy rẫy hàng giả chứa tân dược ẩn như corticoid hoặc kháng sinh, gây:

• Suy giảm miễn dịch, nghiện thuốc và tái phát bệnh nặng hơn.
• Nhiễm độc cấp tính từ tạp chất kim loại nặng hoặc hóa chất công nghiệp.
• Tăng gánh nặng nội tạng, đẩy nhanh quá trình lão hóa.

Bà Nga khuyên: “Hàng giả không chỉ vô hiệu mà còn ‘đầu độc’ cơ thể từ từ.”

4. Tổng Kết Về Tác Hại Của Thực Phẩm Chức Năng

Tác hại của thực phẩm chức năng là có thật và đa dạng, từ tác dụng phụ như buồn nôn, dị ứng đến tương tác thuốc nguy hiểm và tổn thương nội tạng như gan thận suy yếu, rối loạn tiêu hóa, thậm chí tăng nguy cơ ung thư. Những rủi ro này thường bắt nguồn từ lạm dụng, thiếu kiến thức hoặc sản phẩm kém chất lượng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe lâu dài.

Để tránh những hậu quả này, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia Đông y như Bà Võ Ngọc Yến Nga trước khi dùng, kiểm tra nguồn gốc sản phẩm và tuân thủ liều lượng. Nhớ rằng, TPCN chỉ hỗ trợ, không thay thế chế độ ăn lành mạnh. Nếu bạn đang gặp dấu hiệu bất thường sau khi dùng TPCN, hãy liên hệ ngay các cơ sở y tế uy tín để được tư vấn kịp thời.

——————             

Tác giả: Bà Võ Ngọc Yến Nga, truyền nhân đời thứ 4 dòng họ Lương y Nguyễn Văn Thơm, chuyên gia Đông y tại Dược Bình Đông, giàu kinh nghiệm điều trị các vấn đề về bổ dưỡng.

Nguồn: Dược Bình Đông – Kiến thức sức khỏe từ Đông y tại Địa chỉ: 43/9 Mễ Cốc, Phường Phú Định, TP.HCM

(*) Bản quyền bài viết thuộc về Dược Bình Đông. Khi chia sẻ, cần trích dẫn nguồn đầy đủ: “Tác giả: Lương y Nguyễn Thành Hiếu – Nguồn: Dược Bình Đông – Kiến thức sức khỏe từ Đông y”. Các bài viết trích nguồn không đầy đủ, ví dụ: “Theo Dược Bình Đông” hoặc tương tự, đều không được chấp nhận và phải gỡ bỏ.

—————————-

Nguồn của bài viết trên được chia sẻ lại từ bài Tác hại của thực phẩm chức năng của Dược Bình Đông: Nguồn tham khảo: Healthline, Hello Bacsi, Vinmec, Medlatec